14 września obchodzimy Światowy Dzień Chorych na Schizofrenię. To wyjątkowa okazja, aby przyjrzeć się bliżej chorobie, wokół której wciąż krąży mnóstwo nieprawdziwych i krzywdzących mitów. „Rozdwojenie osobowości”, nieprzewidywalność, agresja, życiowa nieporadność – te stereotypy mają niewiele wspólnego z rzeczywistością. Schizofrenia jest poważną chorobą psychiczną, która wpływa na sposób postrzegania świata, myślenie i emocje. Można ją jednak skutecznie leczyć, a diagnoza nie przekreśla szans na samodzielne, wartościowe i satysfakcjonujące życie.
Czym naprawdę jest schizofrenia? Mity vs. fakty
-
To NIE JEST „rozdwojenie jaźni”: Schizofrenia nie polega na istnieniu kilku osobowości w jednym ciele (nie należy jej utożsamiać z zaburzeniem dysocjacyjnym tożsamości). Nazwa choroby odnosi się do „rozczepienia” pomiędzy myśleniem, emocjami a zachowaniem.
-
To NIE JEST wybór ani „słaby charakter”: Choroba nie powstaje w wyniku błędu wychowawczego czy słabej woli. Wynika ze złożonych czynników biologicznych, genetycznych oraz środowiskowych.
-
Osoby chorujące NIE SĄ niebezpieczne: Przekonanie o stałej agresji u pacjentów to groźny mit. Osoby ze schizofrenią zdecydowanie częściej stają się ofiarami przemocy lub wycofują z życia, niż same stanowią zagrożenie dla otoczenia.
Jakie objawy mogą występować w przebiegu choroby?
Schizofrenia ma bardzo złożony obraz kliniczny. Objawy dzieli się na dwie główne grupy:
1. Objawy psychotyczne (tzw. pozytywne):
-
Urojenia: Silne, błędne przekonania niepodatne na racjonalną argumentację (np. poczucie bycia śledzonym, obserwowanym czy podsłuchiwanym).
-
Omamy (halucynacje): Najczęściej słuchowe (słyszenie głosów, których inni nie słyszą), ale mogą dotyczyć również pozostałych zmysłów.
Wskazówka dla bliskich: Próba przekonywania chorego w stanie psychozy poprzez kłótnię lub wyśmiewanie jego przeżyć nie przyniesie rezultatu. Dla pacjenta te doświadczenia są całkowicie realne. Najważniejsze to zachować spokój i zapewnić mu profesjonalną pomoc medyczną.
2. Objawy negatywne (często niezauważane):
Stopniowe wycofywanie się z kontaktów społecznych, utrata motywacji do działania, niemożność odczuwania przyjemności, ubożenie mowy i spłaszczenie emocjonalne. Wczesne objawy negatywne bywają błędnie utożsamiane przez rodzinę z lenistwem lub obojętnością.
Istotne fakty diagnostyczne i czynniki ryzyka
Jednorazowy epizod psychotyczny to nie od razu schizofrenia. Stany psychotyczne mogą towarzyszyć innym zaburzeniom psychicznym, chorobom somatycznym, neurologicznym czy zatruciom. Diagnoza schizofrenii wymaga szczegółowej oceny psychiatrycznej.
Wpływ substancji psychoaktywnych: Regularne używanie konopi indyjskich (marihuany) oraz innych środków odurzających znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia epizodów psychotycznych u osób z predyspozycjami i utrudnia późniejsze leczenie.
Leczenie: Od farmakoterapii po leczenie środowiskowe
Współczesna psychiatria nie polega na dożywotnim zamykaniu pacjentów w szpitalu. Hospitalizacja jest stosowana głównie w okresach ostrego kryzysu.
Podstawę skutecznej terapii stanowią:
-
Nowoczesna farmakoterapia: Leki przeciwpsychotyczne mają za zadanie eliminować omamy i urojenia bez efektu „otępienia”. Jeżeli przyjmowany lek powoduje uciążliwą senność lub przyrost masy ciała, należy zgłosić to lekarzowi w celu modyfikacji terapii – nie należy odstawiać leków samodzielnie!
-
Psychoterapia i psychoedukacja: Pomagają zrozumieć mechanizmy choroby pacjentowi oraz jego rodzinie.
-
Wsparcie asystenta zdrowienia – osoby, która sama przeszła przez kryzys psychiczny i po odpowiednim przeszkoleniu wspiera innych pacjentów w drodze do zdrowienia.
-
Dbanie o zdrowie somatyczne: Kontrola ciśnienia, masy ciała i poziomu cukru jest kluczowym elementem kompleksowej opieki nad pacjentem.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej interwencji medycznej wymaga stan ostrego kryzysu psychicznego, zwłaszcza jeśli pojawiają się:
-
Myśli lub zapowiedzi samobójcze,
-
Zachowania bezpośrednio zagrażające życiu lub zdrowiu pacjenta i osób trzecich,
-
Brak możliwości samodzielnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych pod wpływem objawów.
W sytuacji zagrożenia życia należy niezwłocznie wezwać Zespół Ratownictwa Medycznego (112) lub zgłosić się do izby przyjęć/SOR najbliższego szpitala.
Centrum Zdrowia Psychicznego w Zakopanem
Światowy Dzień Chorych na Schizofrenię przypomina nam również o tym, że szukanie pomocy nie jest powodem do wstydu. Wcześnie podjęta terapia daje największe szanse na stabilizację i powrót do aktywności zawodowej oraz społecznej.
Przy Szpitalu Powiatowym im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem działa Centrum Zdrowia Psychicznego. Pełnoletnie osoby w kryzysie psychicznym lub potrzebujące wsparcia diagnostyczno-leczniczego mogą skorzystać z bezpłatnej opieki lekarzy psychiatrów, psychologów, psychoterapeutów oraz asystentów zdrowienia.
