Jeszcze kilkanaście lat temu kontakt z kleszczem podczas górskiej wędrówki po Tatrach należał do rzadkości. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Jak podkreślają pracownicy Tatrzańskiego Parku Narodowego, populacja kleszczy w naszym regionie wzrosła, a wraz z nią ryzyko chorób przenoszonych przez te niewielkie pajęczaki.
Warto wiedzieć, jak skutecznie ograniczyć ryzyko ukąszenia, jak prawidłowo usunąć kleszcza oraz jakie objawy powinny skłonić nas do konsultacji lekarskiej.
Jak prawidłowo usunąć kleszcza?
Jeśli zauważysz wbitego pajęczaka, należy usunąć go jak najszybciej. Czas ma kluczowe znaczenie dla zminimalizowania ryzyka przeniesienia drobnoustrojów.
- Użyj właściwego narzędzia: Najlepiej sprawdzi się cienka pęseta lub specjalny kleszczołap/pętla dostępna w aptekach.
- Wyciągaj prosto: Chwyć kleszcza tuż przy samej skórze i wyciągnij go płynnym, zdecydowanym ruchem do góry (wzdłuż osi wkłucia).
- Zdezynfekuj miejsce: Po usunięciu kleszcza przemyj ranę środkiem antysepticznym lub alkoholem i dokładnie umyj ręce.
Czego NIE robić? Nie wykręcaj kleszcza, nie ściskaj jego odwłoka i nie smaruj go tłuszczem (masłem, olejem), alkoholem ani lakierem do paznokci. Dławiący się kleszcz zaczyna gwałtownie zwracać treść żołądkową do krwiobiegu, co drastycznie zwiększa ryzyko zakażenia!
Jakie choroby mogą przenosić kleszcze?
- Borelioza: Choroba bakteryjna. Najbardziej charakterystycznym, choć nie zawsze występującym objawem, jest rumień wędrujący (zaczerwienienie powiększające się obwodowo z przejaśnieniem w środku). Boreliozie mogą towarzyszyć objawy grypopodobne, bóle stawów, a w późniejszym etapie powikłania neurologiczne czy kardiologiczne.
- Kleszczowe Zapalenie Mózgu (KZM): Groźna choroba wirusowa atakująca ośrodkowy układ nerwowy. Początkowo daje objawy przypominające grypę (gorączka, bóle głowy i mięśni), by u części pacjentów przejść w drugą fazę – zapalenie opon mózgowych lub mózgu.
- Warto pamiętać, że przeciwko KZM dostępna jest skuteczna i bezpieczna szczepionka ochronna.
Czy po każdym ukąszeniu trzeba wykonać badania?
Nie. Samo ukąszenie przez kleszcza nie stanowi wskazania do rutynowego badania krwi ani profilaktycznego przyjmowania antybiotyków.
Nie zaleca się również oddawania usuniętego kleszcza do badań laboratoryjnych. Wykrycie materiału genetycznego bakterii w ciele pajęczaka nie oznacza automatycznie, że doszło do zakażenia człowieka – wynik nie stanowi dla lekarza podstawy do wdrożenia leczenia. Najważniejsza pozostaje obserwacja własnego organizmu.
Kiedy należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza?
Obserwuj miejsce wkłucia oraz swoje samopoczucie przez 3-4 tygodnie od usunięcia kleszcza. Zgłoś się do lekarza, jeśli zauważysz:
- rumień wędrujący (czerwona plama powiększająca się z dnia na dzień, przekraczająca 5 cm średnicy),
- gorączkę lub nawracające dreszcze,
- silne, uporczywe bóle głowy lub sztywność karku,
- bóle mięśniowo-stawowe,
- objawy neurologiczne (np. zaburzenia widzenia, niedowłady mięśni twarzy),
- przewlekłe, niespotykane wcześniej osłabienie.
Wczesne rozpoznanie boreliozy umożliwia zastosowanie skutecznej antybiotykoterapii i chroni przed rozwinięciem przewlekłych powikłań.
