Ból lub pieczenie w nadbrzuszu, nudności, uczucie pełności po niewielkim posiłku czy odbijanie to powszechne dolegliwości. Choć często wynikają z bólów czynnościowych lub błędów dietetycznych, mogą również towarzyszyć zapaleniu błony śluzowej żołądka, chorobie wrzodowej, zakażeniu Helicobacter pylori, a niekiedy chorobom nowotworowym.
Warto wiedzieć, jaką rolę pełni żołądek, co mu szkodzi oraz które sygnały powinny skłonić nas do pilnej wizyty u lekarza.
Czy każdy ból w górnej części brzucha oznacza chorobę żołądka?
Nie. Przyczyny bólów zlokalizowanych w nadbrzuszu mogą być zróżnicowane. Zdarza się, że źródłem dolegliwości jest dwunastnica, pęcherzyk żółciowy, drogi żółciowe, trzustka, a nawet układ krążenia (np. nietypowy przebieg niedokrwienia mięśnia sercowego).
Z tego powodu nawracającego lub bardzo silnego bólu nie należy diagnozować samodzielnie wyłącznie na podstawie jego umiejscowienia.
Dyspepsja (niestrawność) i zapalenie błony śluzowej
Dyspepsja to zespół objawów obejmujący ból lub pieczenie w nadbrzuszu, wczesne uczucie sytości, nudności i dyskomfort po posiłku. U części pacjentów badania nie wykazują zmian organicznych – rozpoznaje się wówczas dyspepsję czynnościową.
Jeśli jednak objawy mają charakter utrwalony, przyczyną może być zapalenie błony śluzowej żołądka. Wywołują je najczęściej:
- Zakażenie bakterią Helicobacter pylori,
- Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) – powszechnie dostępnych leków przeciwbólowych,
- Czynniki drażniące: alkohol, palenie tytoniu, przewlekły stres wywołany ciężkim stanem ogólnoustrojowym.
Bakteria Helicobacter pylori a choroba wrzodowa
Helicobacter pylori to bakteria zdolna do przetrwania w kwaśnym środowisku żołądka. Zakażenie jest bardzo rozpowszechnione i przez lata może przebiegać bezobjawowo. U części osób prowadzi jednak do przewlekłego zapalenia, przewlekłych ubytków (wrzodów) oraz zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka.
Warto wiedzieć: Wrzody żołądka i dwunastnicy nie powstają bezpośrednio ze stresu czy spożywania ostrych potraw. Głównymi czynnikami odpowiedzialnymi za ich tworzenie są zakażenie H. pylori oraz regularne przyjmowanie leków z grupy NLPZ.
Potwierdzone zakażenie H. pylori leczy się farmakologicznie za pomocą terapii eradykacyjnej (połączenie leków zmniejszających wydzielanie kwasu oraz antybiotyków).
Objawy alarmowe. Kiedy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem?
Wcześnie wykryty proces chorobowy daje znacznie wyższe szanse na pełne wyleczenie. Niektóre dolegliwości wymagają natychmiastowego poszerzenia diagnostyki.
Do objawów alarmowych należą:
- Niewyjaśniony, niezamierzony spadek masy ciała i utrata apetytu,
- Niedokrwistość (anemia) o nieznanej przyczynie,
- Trudności lub ból podczas połykania (dysfagia),
- Uporczywe wymioty,
- Smoliste, czarne stolce lub wymioty krwawe / przypominające fusy z kawy (objaw krwawienia z przewodu pokarmowego),
- Nagły, wyjątkowo silny, tzw. „deskowaty” ból brzucha (podejrzenie perforacji/przedziurawienia ściany żołądka).
W przypadku wystąpienia objawów krwawienia lub perforacji należy niezwłocznie wezwać Zespół Ratownictwa Medycznego (112) lub udać się na Szpitalny Oddział Ratunkowy.
Diagnostyka. Gastroskopia i testy nieinwazyjne
Podstawowym badaniem w diagnostyce chorób górnego odcinka przewodu pokarmowego jest gastroskopia. Polega na wprowadzeniu cienkiego, elastycznego endoskopu przez usta.
Badanie to umożliwia:
- Precyzyjne obejrzenie błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy,
- Wykrycie stanów zapalnych, nadżerek, wrzodów i polipów,
- Pobranie wycinków do badania histopatologicznego (jest to zabieg całkowicie bezbolesny),
- Wykonanie testu ureazowego na obecność bakterii Helicobacter pylori.
Do nieinwazyjnych metod wykrywania H. pylori należą również test oddechowy z mocznikiem oraz test antygenowy w kale. O wyborze odpowiedniej metody diagnostycznej decyduje lekarz.
Zasady profilaktyki zdrowego żołądka
- Rozsądne przyjmowanie leków: Unikaj nadużywania leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych bez osłony i wskazania lekarskiego.
- Eliminacja używek: Zaprzestań palenia tytoniu i ogranicz spożycie alkoholu.
- Zbalansowana dieta: Spożywaj posiłki regularnie, unikaj potraw wyraźnie nasilających indywidualne dolegliwości.
- Unikanie samoleczenia: Nie zagłuszaj nawracających bólów brzucha stałym przyjmowaniem środków neutralizujących kwas żołądkowy bez ustalenia przyczyny choroby
